Ziya Paşa

Ziya Paşa, 1825 yılında İstanbul'da doğmuş, Tanzimat Dönemi'nin önde gelen şair, yazar ve devlet adamlarından biridir. Asıl adı Abdülhamid Ziyaeddin'dir. Babası Feridun Efendi, Galata Gümrüğü kâtiplerindendir. Ziya Paşa, öğrenim hayatına sıbyan mektebinde başlamış, ardından Süleymaniye ve Beyazıt medreselerinde Arapça ve Farsça öğrenmiştir. Ayrıca özel hocalardan Fransızca dersleri alarak Batı kültürüne ilgi duymuştur. Genç yaşta devlet hizmetine girmiş, çeşitli kademelerde görev almıştır. Sadrazam Mustafa Reşid Paşa'nın dikkatini çekerek onun himayesine girmiş, bu sayede sarayda önemli görevlere getirilmiştir. Ancak siyasi çekişmeler sonucu bir ara gözden düşmüş, 1861'de Kıbrıs'a sürgüne gönderilmiştir. Bu sürgün, onun hayatında bir dönüm noktası olmuş, devlet yönetimindeki aksaklıkları daha yakından görmesini sağlamıştır. Daha sonra Yeni Osmanlılar Cemiyeti'ne katılmış ve Namık Kemal ile birlikte Avrupa'ya kaçmıştır. Londra ve Paris'te bulunduğu süre içinde 'Hürriyet' gazetesini çıkarmış, burada yazdığı yazılarla Osmanlı devlet düzenini eleştirmiştir. 1869'da affedilerek İstanbul'a dönmüş, çeşitli valiliklerde bulunmuştur. 1880'de Adana Valisi iken ölmüştür. Ziya Paşa, Tanzimat'ın ilanıyla başlayan yenileşme hareketlerinin önemli bir temsilcisidir. Edebiyat anlayışı, eski ile yeni arasında bir geçiş dönemini yansıtır. Bir yandan divan edebiyatı geleneğine bağlı kalmış, diğer yandan Batılı fikirleri benimsemiştir. Şiirlerinde toplumsal konulara, adaletsizliğe, devlet yönetimindeki bozukluklara yer vermiş; hiciv türünde usta olduğunu göstermiştir. 'Terkib-i Bent' ve 'Terci-i Bent' adlı eserlerinde, insanın kaderi, dünyanın geçiciliği, toplumdaki çarpıklıklar gibi felsefi ve sosyal temaları işlemiştir. Ayrıca 'Harabat' adlı antolojisiyle divan şiirini derlemiş, 'Şiir ve İnşa' makalesiyle milli şiir anlayışını savunmuştur. Ziya Paşa, dil konusunda sadeleşme taraftarı olmuş, ancak uygulamada ağır bir dil kullanmıştır. Onun edebiyatımıza en büyük katkısı, şiirde toplumsal eleştiriyi ön plana çıkarması ve Batılı anlamda siyasi düşünceleri edebiyata taşımasıdır.