Kaside

Kaside, Divan edebiyatında din ve devlet büyüklerini övmek, onları tebrik etmek veya belirli tarihi/toplumsal olayları anmak amacıyla yazılan, uzun soluklu ve ihtişamlı bir nazım biçimidir. Sözlük anlamı "yaklaşmak, niyet etmek" olan kaside, genellikle 33 ile 99 beyit arasında kaleme alınır. Kafiye şeması gazel ile aynı olup "aa ba ca da ea..." düzenini takip eder. İlk beytine "matla", son beytine "makta", şairin mahlasının geçtiği beyte "taç beyit", en güzel beytine ise "beytü'l-kaside" adı verilir.

Bir kaside tam teşekküllü yazıldığında 6 ana bölümden oluşur: 1) Nesib/Teşbib (Giriş bölümü; doğa, mevsim, bahar, ramazan gibi tasvirler yapılır), 2) Girizgâh (Asıl övgü konusuna geçişi sağlayan tek veya birkaç beyitlik köprü), 3) Methiye (Kasidenin asıl sunuluş amacı olan padişah veya devlet büyüğünün övüldüğü bölüm), 4) Tegazzül (Kaside içinde aynı vezinle gazel söyleme bölümü), 5) Fahriye (Şairin kendi şairlik yeteneğini ve sanatını övdüğü bölüm), 6) Dua (Övülen kişiye ve devlete iyi dileklerde bulunulup Allah'a yakarılan son bölüm).

Kasideler konularına göre Tevhid (Allah'ın birliği), Münacat (Allah'a yakarış), Naat (Hz. Muhammed övgüsü), Methiye (devlet büyüğü övgüsü), Hicviye (eleştiri/yergı) ve Mersiye (ölüm üzerine duyulan acı) gibi isimler alır. Türk edebiyatında kaside denince akla gelen ilk ve en büyük usta 17. yüzyıl şairi Nef'î'dir. Nef'î abartılı ve görkemli üslubuyla tanınır. Fuzulî'nin Hz. Muhammed için yazdığı "Su Kasidesi" ise edebi tarihimizin en müstesna naat örneklerindendir. Sınavlarda kasidenin bölümlerinin sırası ve Nef'î ismi en çok sorulan alanlardandır.

Kasidenin bölümlerinin sırası (Nesib -> Girizgâh -> Methiye -> Tegazzül -> Fahriye -> Dua) ve Nef'i'nin kaside üstadı olması önemli'nin en popüler önemlilarındandır.