Teşbih (Benzetme) Sanatı

Teşbih, anlatımı güçlendirmek ve söze estetik bir derinlik kazandırmak amacıyla, aralarında türlü yönlerden benzerlik ilgisi bulunan iki unsurdan nitelikçe zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır. Edebiyatımızda en çok kullanılan, en temel söz sanatlarının başında gelir. Tam bir teşbihin gerçekleşmesi için dört temel ögeye ihtiyaç vardır: 1. Benzeyen (zayıf olan öge), 2. Kendisine Benzetilen (güçlü olan öge), 3. Benzetme Yönü (iki öge arasındaki ortak nitelik), 4. Benzetme Edatı (gibi, kadar, sanki, misali vb.). Eğer bir benzetmede bu dört ögenin tamamı kullanılmışsa buna 'Ayrıntılı (Tam) Teşbih' adı verilir. Ancak şiir dilinin yoğunluğunu artırmak için şairler çoğunlukla benzetme edatını ve benzetme yönünü kullanmadan, yalnızca 'Benzeyen' ve 'Kendisine Benzetilen' ögeleriyle teşbih yaparlar. Bu şekilde yalnızca iki temel ögeyle yapılan, anlatımı daha çarpıcı kılan benzetmelere 'Teşbih-i Beliğ' (Güzel Benzetme) denir. Teşbih-i beliğ örnekleri edebiyatımızda çok yaygındır (Örneğin: İnci diş, badem göz, sırma saç, servi boy vb.). Teşbih sanatı, divan edebiyatında özellikle sevgilinin güzellik unsurlarını (göz, kaş, saç, dudak) tabiat unsurlarına benzetmek için sıklıkla kullanılmıştır.